PRZYSZŁOŚĆ HORMONOTERAPII

Wiele kobiet powinno rozpocząć leczenie hormonalne od razu po wystąpie­niu pierwszych objawów braku równowagi hormonalnej. Jest to bardzo istot­ne zwłaszcza podczas okresu przejściowego pomiędzy perymenopauzą a meno­pauzą właściwą. W okresie poprzedzającym menopauzę poziom estrogenu obniża się dużo szybciej. Estrogen wpływa stymulująco na swoje własne recep­tory umieszczone na komórkach mózgu lub innych narządów, dlatego kobieta, która przebyła menopauzę sześć lat temu, nie będzie reagować na hormonote­rapię równie łatwo jak kobieta, której menopauza rozpoczęła się dopiero przed dwoma laty. Na szczęście dla pacjentek, dokonujący się w medycynie postęp przyczynia się do stopniowego umacniania pozycji hormonoterapii wśród metod powszechnie stosowanych w leczeniu zaburzeń psychicznych.

  • W 1979 r. wraz z kolegami opublikowałem nasze odkrycia dotyczące prze­ciwdepresyjnego wpływu estrogenu u kobiet cierpiących na ciężką, odporną na leczenie depresję. Naszą publikację wielokrotnie cytowano w innych pracach, ale nie przyczyniło się to do szerszego stosowania estrogenu w roli środka prze­ciwdepresyjnego. Głównym powodem była powszechna w latach siedemdzie­siątych obawa przed estrogenem jako czynnikiem wywołującym raka macicy. Sytuacja uległa zmianie, kiedy zaczęto stosować progesteron – obecnie przyj­mowanie estrogenu nie wiąże się z podwyższonym ryzykiem nowotworowym. Skutkiem tego był ponowny wzrost zainteresowania korzyściami płynącymi ze stosowania estrogenu. Niedawne badania dowiodły, że kobiety w wieku meno­pauzalnym niestosujące zastępczych środków hormonalnych nie wykazują pra­widłowej reakcji na przeciwdepresyjny lek Prozac, natomiast u kobiet przyj­mujących HTZ środek ten jest bardzo skuteczny – ok. 75-80 proc. badanych pacjentek odnotowało znaczne złagodzenie objawów depresyjnych.
  • Badania z udziałem cierpiących na depresję mężczyzn w wieku średnim, u których odnotowano obniżony poziom testosteronu, dowiodły, że u męż­czyzn tych reakcja na antydepresanty o działaniu zbliżonym do Prozacu była bardzo słaba. Po połączeniu leku przeciwdepresyjnego z testosteronem więk­szość badanych mężczyzn odczuła wyraźną poprawę samopoczucia. Kiedy zaś w miejsce dotychczasowo podawanej dawki testosteronu wprowadzono placebo, depresja powróciła u 75 proc. badanych.

Te zachęcające wyniki wywołały poruszenie wśród wiodących psychia­trów, endokrynologów i neurologów. Uznany specjalista w dziedzinie psychofarmakologii, dr Stephen M. Stahl z Klinicznego Centrum Badań Neu­rologicznych w San Diego w stanie Kalifornia, zwrócił ostatnio uwagę na ścisły związek między estrogenem a zachowaniem. Zaapelował do psychia­trów zajmujących się leczeniem kobiet, by zbierali dokładny wywiad cho­robowy, szczegółowo uwzględniający informacje na temat przebytej przez pacjentkę ewentualnej ciąży i związanego z nią leczenia hormonalnego, a także by traktowali ciążę jako potencjalny katalizator różnych schorzeń psychiatrycznych. Nie wątpię, że konieczne jest przeprowadzenie szeroko zakrojonych badań, dzięki którym nauczymy się jeszcze skuteczniej łączyć estrogen z antydepresantami; jednocześnie uważam, że obecny stan wiedzy na temat korzystnego wpływu estrogenu na układ nerwowy jest wystarcza­jący do tego, by lekarze prowadzący kobiety z depresją wieku menopauzalnego mogli z całą pewnością stosować hormonoterapię. Badania w innych dziedzinach medycyny wywołały wzrost zainteresowania działaniem estro­genu na mózg:

  • Związki między neuroprzekaźnikami a hormonami: Setki badań dowio­dły istnienia związku pomiędzy hormonami, zwłaszcza estrogenem, a kluczo­wym dla funkcjonowania mózgu systemem neuroprzekaźników, które są od­powiedzialne za utrzymywanie zrównoważonego nastroju, sprawności myślowej, dobrej pamięci i sprawności seksualnej. Nasza wiedza na ten te­mat pogłębia się z każdym miesiącem, w miarę jak publikowane są wyniki kolejnych badań. W niedalekiej przyszłości dowiemy się jeszcze więcej o wzajemnych zależnościach pomiędzy naszym układem endokrynalnym a nerwowym. Dzięki tej wiedzy będzie można opracowywać bardziej precy­zyjne i powszechniej stosowane programy leczenia hormonalnego oraz łą­czyć je z innymi lekami, w tym z lekami psychiatrycznymi.
  • Aktywność chemiczna i elektryczna w mózgu oraz przepływ krwi w mózgu: Nowe odkrycia dotyczące roli czynników hormonalnych na neurotransmisję, krążenie krwi w mózgu oraz aktywność elektryczną w tkance nerwowej mó­zgu są zapowiedzią rewolucji, jaka dokona się w naszym spojrzeniu na wza­jemne powiązania biologicznych systemów organizmu i ich wpływ na umysł, w tym na takie aspekty jak nastrój, sprawność myślowa i zdrowie seksualne.
  • Choroba Alzheimera: Długotrwałe przyjmowanie stosunkowo wysokich dawek estrogenu obniża częstotliwość występowania choroby Alzheimera o 80 proc. Wyniki te są zdumiewające, jeżeli weźmiemy pod uwagę, że mamy do czynienia z chorobą, na którą do tej pory nie ma skutecznego leczenia. Po­nadto ustalono, że dzięki połączeniu estrogenu z niektórymi lekami stosowa­nymi w chorobie Alzheimera, takimi jak Tacrine czy Aricept, pacjentki wy­kazują znaczną poprawę, jeśli chodzi o pamięć i sprawność myślową.
  • Choroba Parkinsona: Przyjmowanie estrogenu przyczynia się również do obniżenia zachorowalności na chorobę Parkinsona, przeciwdziałając jedno­cześnie rozwojowi demencji. Ochronne działanie estrogenu przeciw choro­bie Alzheimera i Parkinsona spowodowało ożywienie badań w zakresie związków między hormonami a funkcjonowaniem mózgu. Badania przepro­wadzone w departamencie neurologii Centrum Medycznego im. Beth w No­wym Jorku wykazały, że estrogen przyczynia się do złagodzenia objawów u kobiet we wczesnym stadium choroby Parkinsona. Dzięki temu odkryciu narodowe instytuty zdrowia i firmy farmaceutyczne zaczęły hojnie wspierać dalsze projekty badawcze w tym zakresie.

Raporty na temat wpływu hormonów na mózg coraz częściej pojawiają się w prestiżowych, profesjonalnych pismach medycznych. Na rynku ukazują się podręczniki dotyczące tego zagadnienia, co napawa mnie nadzieją, że w przy­szłości terapia hormonalna w zaburzeniach nastroju, pamięci i sprawności umysłowej stanie się obowiązkowym przedmiotem w szkołach medycznych, a także międzydyscyplinarną praktyką stosowaną w klinikach w całym kraju.

Na internetowej stronie Towarzystwa Endokrynologicznego (www.endo-society.org) przedstawiono publikację Komitetu Inicjatyw Badawczych i Komitetu Komunikacji Publicznej przy Towarzystwie Endokrynologicz­nym. Dokument ten dotyczy roli endokrynologii w leczeniu objawów meno­pauzy, a główny zawarty w nim wniosek jest następujący: badania w dziedzi­nie endokrynologii mają ogromne znaczenie dla uzyskania odpowiedzi na pytania związane z menopauzą naturalną i chirurgiczną. Oto sześć pytań, ja­kie pojawiają się w tej publikacji:

  • Kiedy kobieta posiadająca zdrowe jajniki poddaje się operacji usunię­cia macicy, czy należy również usunąć jajniki? Czy wiek pacjentki powinien odgrywać rolę przy podejmowaniu takiej decyzji?
  • Jakie związki zachodzą pomiędzy hormonami płciowymi a nowotworami i funkcjonowaniem układu odpornościowego oraz mózgu?
  • Jakie powinny być kombinacje, dawki i droga podawania zastępczych preparatów hormonalnych? W jaki sposób należy ustalać i monitorować dawki właściwe dla danej pacjentki?
  • Czy stosowanie estrogenu i progesteronu w czasie menopauzy zgodnie z przewidywaniami zwiększy produktywność i ogólną sprawność kobiet oraz przyczyni się do polepszenia jakości ich życia, a także złagodzi ogólną zacho­rowalność i śmiertelność? Jakie będą koszty takiego leczenia?
  • W jaki sposób inne problemy zdrowotne, takie jak rak piersi, wpływa­ją na równowagę zagrożeń i korzyści płynących z zastępczego przyjmowania estrogenu u kobiet?
  • Jak najlepiej monitorować funkcjonowanie jajników?

Kiedy przeczytałem te pytania, z zadowoleniem stwierdziłem, że szczegółowe odpowiedzi na wszystkie z nich zawarte są w niniejszej książce. Z całą pewnością potrzebne są nam dalsze badania we wszystkich wspomnianych tu dziedzinach, niemniej moim zamiarem było przedstawienie najświeższych informacji, a tak­że ich interpretacji i oceny przydatności nowych metod leczenia tak, byś mogła skorzystać na hormonalnej rewolucji, która czeka nas w niedalekiej przyszłości.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.